Czytam kulturę i sztukę - strona kulturalna Kseni Lebiedzińskiej

  Dzisiaj, 19 marca (wg nowego stylu) przypada 152. rocznica urodzin Mikołaja Bierdiajewa.   Bierdiajew urodził się w Kijowie w roku 1874 w arystokratycznej rodzinie o korzeniach rosyjskich, francuskich i polskich. Bierdiajew jest jednym z najważniejszych prawosławnych filozofów XX wieku.   Swoją myśl poświęcił problematyce twórczości, wolności i idei Bogoczłowieczeństwa, czyli wcielania boskiego pierwiastka w otaczający świat. Napisał 43 książki i 440 artykułów. Wybrane tytuły to: Sens twórczości (1915) , Nowe średniowiecze (1924) , Filozofia wolności (wyd. polskie w tł. Ewy Matyszczyk, 1995) , Autobiografia filozoficzna (1949).   Wybrane źródła: Filozofuj!, https://filozofuj.eu/filozofuj-z-kalendarium-224/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=filozofuj-z-kalendarium-224 [dostęp: 18 marca 2026] Filozofuj!, https://filozofuj.eu/filozofuj-z-kalendarium-164/ [dostęp: 15 marca 2026] M. Bierdiajew, Sens twórczości, przełożył Henryk Pap...

Z okazji przypadającej dzisiaj rocznicy urodzin Zygmunta Krasińskiego zachęcam do lektury mojej recenzji sprzed 13 lat (!) dotyczącej premiery Irydiona w reżyserii Andrzeja Seweryna Teatrze Polskim w Warszawie 29 stycznia 2013 r.  Co się przez ten czas zmieniło w mojej relacji z twórczością Zygmunta Krasińskiego?  Moja wiedza o poecie na pewno nie jest już tak szkolna, choć nadal wymaga pogłębienia. Szczególnie ważny w tym kontekście jest właśnie "Irydion", odkąd próbuję z zachowanych świadectw wyłuskać kształt roli Kornelii Metelli w wykonaniu Wandy Malinowskiej (Osterwiny) w łódzkim zespole Aleksandra Zelwerowicza w sezonie 1908/1909.  Link do recenzji: https://tiny.pl/snkdczqfj Pierwodruk noty na Facebooku: 19.02.2026, 11:05.

122 lata temu, 17 lutego 1904 roku,  w rodzinie prawosławnego kapłana o. Bazylego (św. kapłana-męczennika) i m. Olgi z domu Nowik urodziła się Ksenia Martyszówna,  polskiej publiczności zainteresowanej teatrem  muzycznym znana lepiej jako Xenia Grey – aktorka i śpiewaczka operetkowa. Występowała i reżyserowała na scenach Poznania, Lublina, Gliwic, Katowic i Warszawy.  Artystka zmarła 18 stycznia 2003 w Skolimowie, na kilka miesięcy przed kanonizacją męczenników Ziemi Chełmskiej i Podlaskiej, do których włączony został jej ojciec, św. Bazyli (Martysz). Spoczywa na Cmentarzu Prawosławnym na Woli w Warszawie. Wybrane źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Xenia_Grey Pierwodruk na Facebooku: https://tiny.pl/73jwdr92c [17.02.2025].  Źródło ilustracji: Narodowe Archiwum Cyfrowe. 

  Dzisiaj przypada 40. rocznica śmierci Hanny Małkowskiej (18.08.1903, Warszawa- 14.02. 1986, Łódź), aktorki teatralnej i filmowej, reżyserki, wykładowczyni,  wychowanki Instytutu Reduty, autorki wspomnień.  Hanna Małkowska występowała na scenach Warszawy, Torunia, Wilna, Częstochowy, Olsztyna, Kielc. Grała w filmach takich reżyserów jak Antoni Bohdziewicz ( Kalosze szczęścia , 1958)  i Stanisław Różewicz ( Wolne miasto , 1958 ; Głos z tamtego świata , 1962).  Napisała barwne wspomnienia z lat, w których była związana z Redutą: Wspomnienia z Reduty (Warszawa, 1960) oraz książkę obejmującą cały okres jej działalności artystycznej Teatr mojego życia (Łódź 1976).  Dużo miejsca poświęciła w nich Wandzie Osterwinie, charakteryzując również jej aktorstwo.  Aktorka zmarła w Łodzi.  Spoczywa na Starych Powązkach w Warszawie. Źródła: https://www.filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=115286 [dostęp: 14.02.2026] Źródło ilustracji: Wikipedia

27 lub 28 stycznia 2026 mija 2. rocznica śmierci Agaty Tomasiewicz (31.08.1991-27/28.01.2024), mojej przyjaciółki od czasów studiów na Wydziale Wiedzy o Teatrze im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Znałyśmy się od 2011 roku, czyli trzynaście lat. Agata była świetną redaktorką i przenikliwą publicystką kulturalną, związaną zawodowo z miesięcznikiem „Teatr”. Osobą ciekawą świata i znakomitą rozmówczynią. Brakuje mi jej wiedzy, wspólnych spotkań i naszych inspirujących rozmów. Teksty Agaty i o Agacie z miesięcznika „Teatr”  można czytać tutaj: https://archiwum.teatr-pismo.pl/?s=Agata+Tomasiewicz Nasze wspólne zdjęcie z wakacji. Lublin, lipiec 2022. Fot. Agata Tomasiewicz. Agata w okularach przeciwsłonecznych   

  Dzisiaj przypada 97.  rocznica śmierci Wandy Osterwiny (ur. 5/17 listopada 1887 r. w Wilnie zm. 22.01.1929 w Warszawie),  wszechstronnej aktorki, jednej z kluczowych postaci Reduty, działającego w latach 1919-1939 r. zespołu teatralnego, uznawanego za pierwsze polskie laboratorium teatralne. W pierwszych etapach swojej kariery była związana z amatorskim ruchem teatralnym w Nałęczowie. Zawodowo grała na scenach m.in. w Wilnie, Łodzi, Krakowie, i w Warszawie. W latach 20. XX wieku współpracowała z polską kinematografią. Spoczywa na Starych Powązkach w Warszawie. Idee Reduty i postać Wandy Osterwiny do dzisiaj inspirują badaczy i artystów.  Tegoroczna rocznica jest  pierwszą możliwością, kiedy mogę poinformować, że w  2026 roku realizuję projekt stypendialny w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zatytułowany "Książka poświęcona aktorce Wandzie Osterwinie - Aktorka i idea. Biografia Wandy Osterwiny (1887 1929)".  Źródło ilus...

Dzisiaj przypada rocznica urodzin Haliny Starskiej (właśc. Heleny Starkiewicz ; ur. 13 stycznia 1888 w Krakowie)  – aktorki teatralnej i filmowej, m.in . grającej w łódzkich zespołach prowadzonych przez Aleksandra Zelwerowicza w latach 1908-1911 oraz współpracowniczki Mieczysława Limanowskiego w jego teatralnych projektach w latach przed założeniem Reduty. Od sezonu 1926/1927 była aktorką Teatru Miejskiego im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.  W latach dwudziestolecia międzywojennego (ściślej 1929-1933) Halina Starska była dyrektorką teatru dla dzieci i młodzieży „Jaskółka”, występuje na kartach niedawno wydanej książki Barbary Michalczyk Od edukacji do eksperymentu. Dyrektorki warszawskich teatrów dla robotników w II RP (Warszawa, 2025) Ponadto w zbiorach Ninateki zachował się krótki fragment filmu fabularnego pt. Szpieg w reżyserii Aleksandra Hertza (1915) z jej udziałem, który nie tylko daje wgląd w fabułę filmu, ale też przekazuje emocje, jakie wywoływał ten obraz. Można...

  6 stycznia 2026 roku minęła 150. rocznica urodzin Mieczysława Limanowskiego – barwnej i zasłużonej postaci kultury i nauki polskiej przełomu XIX i XX wieku. Mieczysław Limanowski urodził się 6 stycznia 1876 we Lwowie w rodzinie Bolesława Limanowskiego (1835-1935) i Wincentyny z Szarskich Limanowskiej (zm.1885). Mieczysław Limanowski był geologiem,  badaczem tektoniki Tatr, a także, jak podaje profesor Maria Kalinowska w swoim artykule Profesor Mieczysław Limanowski o Wilnie i dziedzictwie kulturalnym Wielkiego Księstwa Litewskiego, jednym z prekursorów  geografii kulturowej i semiotyki miasta. Przypuszczalnie, jak wynika z badań Józefa Szczublewskiego od 1914 roku datuje się znajomość Mieczysława Limanowskiego z Juliuszem Osterwą, z którym geolog będzie współtworzył Redutę -  zespół teatralny i pierwsze polskie laboratorium teatralne. Z okazji tej rocznicy zachęcam do lektury kilku tekstów: 1.       Wspomnianego już artykułu Marii Kalinowskie...

Dzisiaj przypada 106. rocznica inauguracji działalności zespołu teatralnego Reduta.  29 listopada 1919 roku odbyła się w Salach Redutowych Teatru Wielkiego w Warszawie prapremiera dramatu Ponad śnieg bielszym się stanę... Stefana Żeromskiego, który pisarz zadedykował Juliuszowi Osterwie.  Reduta działała w latach 1919-1939 w Warszawie, Grodnie i Wilnie pod kierownictwem aktora Juliusza Osterwy i profesora geologii (jednocześnie teatrologa) Mieczysława Limanowskiego z przerwą w latach 1929-1931. Badacze wyróżniają trzy okresy jej działalności, związane z miejscem stałej siedziby zespołu: pierwszą Redutę warszawską w latach 1919-1924. Redutę wileńską w latach 1925-1931 i drugą Redutę warszawską w latach 1931-1939. Każdy z wymienionych etapów działalności zespołu związany jest z poszukiwaniem nowych środków wyrazu i nowego repertuaru. Celem Reduty było „szerzenie zamiłowania do twórczości rodzimej i pracy zespołowej nad teatrem i dla teatru” ( Statut Towarzystwa Polskich Artystów...

Dzisiaj, 15 listopada 2025,  przypada 130. rocznica urodzin Antoniego Słonimskiego, poety, publicysty i krytyka (ur. 15 listopada 1895 r. w Warszawie). Z tej okazji zachęcam do lektury książki Piotra Sitkiewicza Człowiek-Brzytwa. Cztery eseje o felietonach Antoniego Słonimskiego , Gdańsk 2024. Oprócz tego, moje spostrzeżenia na temat   wspomnianej książki opublikował miesięcznik „Teatr” w numerze 9/2024. Można ją przeczytać tutaj:  https://archiwum.teatr-pismo.pl/23363-zacheta-do-felietonistyki/?fbclid=IwY2xjawOFLFdleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyCGNhbGxzaXRlATIAAR4RkmGn-s93RdJsuL7EAs7XsVB4ghiT1Rwd-vBqslpy0W3RKX7TAhyzo1_Zig_aem_iK1D-6hnQRUEXHoxMLTUHQ Źródła ilustracji: 1. Wycinek, fot. własna ; 2. Portret Antoniego Słonimskiego, pl. Wikipedia.org                                            

Dziś przypada jeden z tych dni, kiedy można wspomnieć Wandę Osterwinę z okazji jej urodzin (ur. 5/17 listopada 1887 r. w Wilnie). W tym roku nie mogę podzielić się z tej okazji oficjalnymi wynikami moich badań nad jej życiem i twórczością. Mam nadzieję, że w przyszłym roku będzie to możliwe.    Dzisiaj udostępniam: 1.   fotografię maszynopisu mojej pracy o niej z lat ok. 2019-2024 oraz 2. fotografię Wandy z niezidentyfikowanej roli – przypuszczalnie Szalonej-Nawróconej w Judaszu Kazimierza Przerwy- Tetmajera. Wyrażam to przypuszczenie w moim maszynopisie na stronach 96-97 w tekście głównym oraz na stronie 191 w opisie ilustracji. Źródła ilustracji: Źródła ilustracji: 1. maszynopis, fot. własna ; 2. Portret Wandy Osterwiny w roli, "Tygodnik Ilustrowany" 1929, nr 5. Link do źródłowego posta na Facebooku: https://www.facebook.com/share/p/1FhsP8QEeF/