106. rocznica inauguracji działalności zespołu Reduta

Dzisiaj przypada 106. rocznica inauguracji działalności zespołu teatralnego Reduta. 

29 listopada 1919 roku odbyła się w Salach Redutowych Teatru Wielkiego w Warszawie prapremiera dramatu Ponad śnieg bielszym się stanę... Stefana Żeromskiego, który pisarz zadedykował Juliuszowi Osterwie. 

Reduta działała w latach 1919-1939 w Warszawie, Grodnie i Wilnie pod kierownictwem aktora Juliusza Osterwy i profesora geologii (jednocześnie teatrologa) Mieczysława Limanowskiego z przerwą w latach 1929-1931. Badacze wyróżniają trzy okresy jej działalności, związane z miejscem stałej siedziby zespołu: pierwszą Redutę warszawską w latach 1919-1924. Redutę wileńską w latach 1925-1931 i drugą Redutę warszawską w latach 1931-1939. Każdy z wymienionych etapów działalności zespołu związany jest z poszukiwaniem nowych środków wyrazu i nowego repertuaru. Celem Reduty było „szerzenie zamiłowania do twórczości rodzimej i pracy zespołowej nad teatrem i dla teatru” (Statut Towarzystwa Polskich Artystów Teatru <<Reduta>> z 23 czerwca 1923, w: Juliusz Osterwa, Reduta i teatr. Artykuły-wywiady-wspomnienia 1914-1947, Wrocław 1991, s.342), co można rozumieć jako podjęcie próby odnowienia polskiego repertuaru i sztuki aktorskiej, a także zmiany myślenia o teatrze i jego funkcjach. Popularną definicję Reduty uwzględniającą wszystkie dotychczasowe osiągnięcia w tej dziedzinie wiedzy o teatrze podali Dariusz Kosiński i Wanda Świątkowska w Encyklopedii Teatru Polskiego: http://encyklopediateatru.pl/teatry-i-zespoly/1215/teatr-reduta [dostęp: listopad 2025} 

Reduta wciąż inspiruje badaczy do podejmowania nowych tematów badawczych i (jak można przypuszczać) jest wciąż punktem odniesienia dla artystów teatru.

Źródło ilustracji: Fragment programu Redutowego spektaklu Ponad śnieg..., archiwum autorki.

Tekst powstał na podstawie fragmentu mojego niepublikowanego referatu pt. Żywioł liryczny i misteriowość w aktorstwie Reduty. Wanda Osterwina wobec braci Stefana i Józefa Jaraczów wygłoszonego 26 listopada 2019 r. w Instytucie Sztuki PAN w ramach seminarium "Wymazane. Sztuka (nie)znanych kobiet.