Czytam kulturę i sztukę - strona kulturalna Kseni Lebiedzińskiej

Dzisiaj przypada 106. rocznica inauguracji działalności zespołu teatralnego Reduta.  29 listopada 1919 roku odbyła się w Salach Redutowych Teatru Wielkiego w Warszawie prapremiera dramatu Ponad śnieg bielszym się stanę... Stefana Żeromskiego, który pisarz zadedykował Juliuszowi Osterwie.  Reduta działała w latach 1919-1939 w Warszawie, Grodnie i Wilnie pod kierownictwem aktora Juliusza Osterwy i profesora geologii (jednocześnie teatrologa) Mieczysława Limanowskiego z przerwą w latach 1929-1931. Badacze wyróżniają trzy okresy jej działalności, związane z miejscem stałej siedziby zespołu: pierwszą Redutę warszawską w latach 1919-1924. Redutę wileńską w latach 1925-1931 i drugą Redutę warszawską w latach 1931-1939. Każdy z wymienionych etapów działalności zespołu związany jest z poszukiwaniem nowych środków wyrazu i nowego repertuaru. Celem Reduty było „szerzenie zamiłowania do twórczości rodzimej i pracy zespołowej nad teatrem i dla teatru” ( Statut Towarzystwa Polskich Artystów...

  Wystawa Panoptikum w Muzeum Ziemi PAN w Warszawie jest   indywidualną prezentacją prac Agnieszki Kwiatkowskiej-Zwolan, malarki i graficzki, absolwentki warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, obecnie związanej z wydziałem artystycznym Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie. Ekspozycja prezentowana jest w dolnej sali wilii Pniewskiego. Zaprezentowano na niej cykle prac graficznych artystki z ostatnich kilku lat, dla których inspiracją były zbiory Muzeum Ziemi PAN w Warszawie i sposób ich pierwotnego wyeksponowania: Panoptikum (2025),   Genesis (2021-2023), Panta Rhei (2018), wykonane w różnych technikach, czasem połączonych ze sobą: linorytu, fotografii, czy kolografii. W ramach wystawy prace plastyczne artystki zostały zestawione z eksponatami ze stałej wystawy Muzeum Ziemi, jak skały wulkaniczne i minerały. Głównym motywem prezentacji, który pojawia się również w tekście wprowadzającym do wystawy jest „przestrzeń między realnością przedmio...

Dzisiaj, 15 listopada 2025,  przypada 130. rocznica urodzin Antoniego Słonimskiego, poety, publicysty i krytyka (ur. 15 listopada 1895 r. w Warszawie). Z tej okazji zachęcam do lektury książki Piotra Sitkiewicza Człowiek-Brzytwa. Cztery eseje o felietonach Antoniego Słonimskiego , Gdańsk 2024. Oprócz tego, moje spostrzeżenia na temat   wspomnianej książki opublikował miesięcznik „Teatr” w numerze 9/2024. Można ją przeczytać tutaj:  https://archiwum.teatr-pismo.pl/23363-zacheta-do-felietonistyki/?fbclid=IwY2xjawOFLFdleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyCGNhbGxzaXRlATIAAR4RkmGn-s93RdJsuL7EAs7XsVB4ghiT1Rwd-vBqslpy0W3RKX7TAhyzo1_Zig_aem_iK1D-6hnQRUEXHoxMLTUHQ Źródła ilustracji: 1. Wycinek, fot. własna ; 2. Portret Antoniego Słonimskiego, pl. Wikipedia.org                                            

Ruda jest spektaklem  inspirowanym życiem i twórczością jeleniogórskiej malarki Małgorzaty Sarzyńskiej (1962-2005). W przedstawieniu Teatru Telewizji plan sztuki i życia prywatnego łączy się ze sobą bardzo mocno, z uwagi na fakt, że rolę tytułową gra Olga Sarzyńska, aktorka związana z teatrami warszawskimi, córka Małgorzaty. Biografia malarki to również wieloletnia fascynacja reżysera i współscenarzysty (wraz z Małgorzatą Sikorską-Miszczuk) przedstawienia Wawrzyńca Kostrzewskiego, którego z Olgą Sarzyńską łączy partnerstwo życiowe i artystyczne. Wawrzyniec Kostrzewski zgromadził w spektaklu wybitną obsadę aktorską,  w której nawet epizodyczne role przyciągają uwagę.  Tak jest na przykład z rolą malarza w wykonaniu Mariusza Bonaszewskiego, czy rolą Agaty Kuleszy jako kuratorką (to właśnie w jednym z dialogów między Sarzyńską a Kuleszą-kuratorką padają słowa, które posłużyły za tytuł niniejszej recenzji). Gra Olgi Sarzyńskiej w roli tytułowej frapuje widzów przez cały ...

  Mariusz Gołosz to młody polski dramatopisarz i dramaturg, jeden z najczęściej wystawianych i nagradzanych w ostatnich sezonach twórców.   W Pieśniach piekarzy polskich autor opisał swoje kilkuletnie doświadczenie pracy na stanowisku piekarza. Jego utwór dotarł do finału Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej w 2022 roku. Spektakl prezentowany w Teatrze Telewizji TVP to przeniesienie przedstawienia z Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie, które wyreżyserowała Klaudia Gębska. Klaudia Gębska jest młodą reżyserką,   związaną z krakowską szkołą teatralną, która ma doświadczenie pracy w teatrze w roli dramaturga. Pieśni piekarzy polskich to opowieść o dwóch przyjaciołach, miłośnikach rapu: Piekarzu na M. (w tej roli Piotr Tuleja) i Piekarzu na J. (Filip Zaręba), pracujących (lub poszukujących pracy) w różnych miejscach w Polsce. Ich historia to pretekst, aby opowiedzieć o współczesnym rynku pracy w Polsce w ogólności –   umowy na czas określony ...

Marek Teler jest absolwentem Uniwersytetu Warszawskiego (Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii). Debiutował w roku 2017 książką wydaną przez internetowy portal historyczny Histmag.org zatytułowaną Kochanki, bastardzi, oszuści. Nieprawe łoża królów Polski: XVI–XVIII wiek. Sam autor określa siebie popularyzatorem historii. W miarę rozwoju jego twórczości miejsce biografii władców Polski zajęły badania losów polskich artystów sceny i ekranu okresu dwudziestolecia międzywojennego i II wojny światowej. Teler publikuje dwa rodzaje książek. Pierwszy z nich, mniej reprezentowany w jego dorobku, to samodzielne biografie aktorów (np. Upadły amant. Historia Igo Syma , 2021 ; Witold Conti. Każdemu wolno kochać, 2024). Drugi to antologie artykułów biograficznych ( Amanci II Rzeczpospolitej, 2022 ; Amantki II Rzeczpospolitej, 2024). Do ostatniej z wymienionych kategorii należy recenzowana książka Granice zdrady. Artyści w czasie okupacji. Autor w dwunastu rozdziałach zgrupowanych w czt...

  Claire Dederer jest amerykańską krytyczką filmową i literacką związaną z Uniwersytetem Waszyngtońskim. Pochodzi z Seattle. Potwory. Dylemat fanki w przekładzie Doroty Konowrockiej-Sawy to druga wydana po polsku, a trzecia w kolejności książka autorki. Poprzednie mają charakter autobiograficzny. Są to Pozerka. Moje życie w dwudziestu trzech pozycjach jogi   (2010, wyd. polskie WAB 2012, tłum. Agnieszka Walulik) oraz Love and Trouble. A Midlife Reckoning (2017) . Podstawowym   tematem najnowszej dostępnej po polsku książki Dederer jest wpływ znajomości niechlubnych faktów z   biografii artystów i artystek na odbiór ich dzieła przez publiczność. Ponadto książka zadaje pytania o granice etyczne postawy twórczej. Potwory. Dylemat fanki to rozszerzona wersja artykułu publicystki zamieszczonego w 2017 roku w „Paris Review”. Gatunkowo jest to   esej podzielony na trzynaście rozdziałów, poprzedzonych prologiem. Poszczególne rozdziały opisują wybranych artystów...

5 września 2025 r.   portal kulturalny Teatr dla Wszystkich opublikował moją recenzję z najnowszej książki Tadeusza Kornasia pt. Sam teatr nie wystarcza. Reduta, Białoszewski, Nowosielski, Kajzar, Jarnuszkiewicz… wydanej przez Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tekst można czytać pod tym linkiem: https://teatrdlawszystkich.pl/w-poszukiwaniu-liturgicznego-wymiaru-teatru/ Fot. własnego autorstwa

  Embodying Pasolini to wspólne przedsięwzięcie szkockiej aktorki Tildy Swinton i francuskiego historyka sztuki i kuratora Oliviera Sailliarda. Bohaterami ich głośnego projektu są włoski reżyser filmowy Pier Paolo Pasolini oraz stale współpracujący z nim kostiumograf Danilo Donati. Performans jest próbą ożywienia kostiumów, które Donati stworzył do filmów Pasoliniego. Nieaktorskie środki artystyczne zostały w tej „żywej wystawie”, jak nazwali ją twórcy, ograniczone do minimum. Skromną scenografię stanowi kilka stołów i ograniczony rozłożonym na podłodze papierem wybieg. Światło jest białobłękitne. Fragmenty dialogowe są krótkie. Pod tym względem zwraca uwagę scena dokumentacji kostiumu, kiedy Swinton i Saillard rozmawiają ze sobą. Uzmysławia ona, że identyfikacja i opis kostiumu to oddzielny rodzaj sztuki, który może sprawić kłopot nawet wytrawnym specjalistom. Jakie jest aktorstwo w opisywanym performansie? W Embodying Pasolini Tilda Swinton nie gra, a jest na scenie. Aktorka...

Dziś przypada jeden z tych dni, kiedy można wspomnieć Wandę Osterwinę z okazji jej urodzin (ur. 5/17 listopada 1887 r. w Wilnie). W tym roku nie mogę podzielić się z tej okazji oficjalnymi wynikami moich badań nad jej życiem i twórczością. Mam nadzieję, że w przyszłym roku będzie to możliwe.    Dzisiaj udostępniam: 1.   fotografię maszynopisu mojej pracy o niej z lat ok. 2019-2024 oraz 2. fotografię Wandy z niezidentyfikowanej roli – przypuszczalnie Szalonej-Nawróconej w Judaszu Kazimierza Przerwy- Tetmajera. Wyrażam to przypuszczenie w moim maszynopisie na stronach 96-97 w tekście głównym oraz na stronie 191 w opisie ilustracji. Źródła ilustracji: Źródła ilustracji: 1. maszynopis, fot. własna ; 2. Portret Wandy Osterwiny w roli, "Tygodnik Ilustrowany" 1929, nr 5. Link do źródłowego posta na Facebooku: https://www.facebook.com/share/p/1FhsP8QEeF/  

  Franz Kafka Agnieszki Holland mieści się w zbiorze nakręconych przez nią filmów biograficznych. W ostatnich kilkunastu latach Holland nakręciła ich cztery. Najnowszy film, podobnie jak Kopia mistrza, biografia Ludwiga van Beethovena z 2006 roku, to historia artysty.   Ukazuje on losy Franza Kafki, europejskiego pisarza, który sławę zyskał po swojej wczesnej śmierci. Na planie biograficznym obraz Holland koncentruje się przede wszystkim na latach 1912-1924,   od wydania opowiadania Wyrok (1912) do śmierci pisarza (1924), jednak są w nim obecne powroty do jego dzieciństwa i   wybiegi w przyszłość, ku recepcji twórczości i badaniu współczesnego fenomenu autora Procesu.   We Franzu Kafce widzowie spotykają pisarza pełnego sił witalnych, uczestnika przemian obyczajowych swojej epoki, uprawiającego wioślarstwo i ćwiczenia fizyczne. Jakby wbrew zakodowanemu wyobrażeniu o jego krótkim życiu naznaczonym gruźlicą. Akcja Franza Kafki rozgrywa się w kliku planach ...

  Laborantka jest debiutanckim dramatem Elli Road, brytyjskiej aktorki i pisarki działającej w Londynie. Dramat uzyskał nominacje do kilku nagród literackich, a jego światowa prapremiera odbyła się w londyńskim Hampstead Theatre w 2018 roku. Polską prapremierę tekstu w Teatrze Współczesnym w Warszawie (12.02 i 13.02.2025) wyreżyserowała Anna Gryszkówna, aktorka stołecznego Teatru Narodowego. Jest to kolejny spektakl w dorobku reżyserskim aktorki. Gryszkówna reżyserowała dotychczas przede wszystkim monodramy oparte na kobiecych biografiach, jak np. Ginczanka. Sposób na prostotę życia (tekst Piotr Rowicki, Teatr Łaźnia Nowa w Krakowie, 2020) ; Simona K. Wołająca na puszczy (tekst Piotr Rowicki, Big Book Cafe w Warszawie, 2020). Ponadto jej aktywność reżyserska obejmuje również klasykę dramatu europejskiego np. Poskromienie złośnicy Shakespeare’a (Teatr im. Ludwika Solskiego w Tarnowie, 2017). Laborantka jako prapremiera polska obcego dramatu współczesnego wyróżnia się na zarysow...