Czytam kulturę i sztukę - strona kulturalna Kseni Lebiedzińskiej

  Arek.Mama. Panorama to najnowszy film dokumentalny Mikołaja Janika, który w swoim dorobku ma filmy dokumentalne i krótkometrażowe. Głównym tematem filmu jest sylwetka i twórczość Arka Pasożyta, artysty wizualnego związanego z Toruniem. Arek po wizycie w Tatrach postanawia odszukać zaginioną Panoramę Tatr, największych rozmiarów dzieło w historii polskiego malarstwa. Artysta wzbudza sympatię tym,  że podszedł do postawionego sobie zadania z rozmachem i werwą,  mimo że sprawa odnalezienia podzielonego na drobne części  i rozproszonego obrazu wydaje się z góry przegrana.  W przebiegu filmu metodyczne poszukiwania  panoramy  schodzą jednak na dalszy plan. Publiczność poznaje artystę przede wszystkim w jego relacjach z rodzicami, oraz dyskusjach z kuratorami. Wbrew zapowiedziom z materiałów promocyjnych artysta otrzymuje od swojego pozornie milczącego ojca sporo wsparcia. To właśnie z nim Arek porządkuje grób na cmentarzu i rozmawia o relacji z mamą. Are...

  Kandydaci śmierci to najnowszy film   Macieja Cuskego, filmowca doświadczonego zarówno w kinie dokumentalnym, jak i fabularnym.   Najnowszy dokument stanowi niejako dylogię z kilkanaście lat wcześniejszym filmem Daleko od miasta z 2011 roku w jego reżyserii.   Kandydaci śmierci odsłaniają kulisy powstawania serii amatorskich horrorów pod takim   właśnie   wspólnym tytułem, którą przez siedemnaście lat, każdego roku w czasie wakacji pod opieką Macieja Cuskego kręcili syn reżysera – Staszek,   ze swoimi przyjaciółmi – Rafałem i Adrianem. Dokument nie pokazuje jedynie pracy nad filmami. To opowieść o wieloletniej   przyjaźni, ale też o tym, jak pasja, coś robione początkowo dla zabawy,   może przerodzić się w powołanie i zawód. Dwóch z bohaterów filmu – Staszek i Rafał zostali zawodowymi   filmowcami. Sposób prowadzenia opowieści w Kandydatach śmierci jest bardzo subiektywny, jego narratorem   jest reżyser - ojciec jednego z chłopa...

  Kumotry to najnowszy, nakręcony w 2025 roku,     film Emilii Śniegoskiej, scenarzystki, reżyserki form krótkometrażowych i dokumentalistki. Kumotry przedstawiają codzienność dwóch   starszych mieszkanek pustoszejącej polskiej wsi w rumuńskich Karpatach – Hanki i Bronki, oraz ich wzajemną relację. Zarazem, mimo ścisłego określenia położenia geograficznego, niespieszny i kontemplacyjny rytm filmu, podporządkowany porom roku wskazuje, że przedstawiona w Kumotrach wieś mogłaby leżeć gdziekolwiek na świecie. W   jednej z pierwszych scen filmu reżyserka instruuje bohaterki, jak mają zachowywać się wobec kamery, a potem dyskretnie towarzyszy im w ich codziennym życiu: pracach polowych, zbieraniu owoców leśnych i chrustu, obrabianiu drobiu. Dokument poza wspomnianym dialogiem otwierającym film pozbawiony jest odautorskiego komentarza i przemawia środkami wizualnymi - pejzażem Bukowiny w różnych porach dnia i roku. Jedynym elementem inscenizacji jest obecność wiejs...

  Polsko-włoski film Ewa. Ostatnia lekcja w reżyserii Andrei Mura i Federico Savonito z 2025 roku opowiada o Ewie Benesz, aktorce związanej z Lubelszczyzną i ruchem poszukiwań teatralnych, czerpiącym z tradycji Reduty. Ewa Benesz brała udział w pracy teatralnej Ireny i Tadeusza Byrskich oraz Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego, współtworzyła również  Puławskie Studio Teatralne przy Zakładach Azotowych w Puławach.  Ewa. Ostatnia lekcja nie jest  klasycznie rozumianym dokumentem biograficznym. Obejmuje 40 lat życia aktorki, spędzonych we Włoszech po wyjeździe z Polski pod koniec stanu wojennego.  Film  ukazuje jej przygotowania do powrotu do kraju.  Narracja prowadzona jest nie chronologicznie, a problemowo. Punktem odniesienia jest jedno z ważnych działań teatralnych aktorki – wędrowne jednoosobowe koncerty poetyckie Benesz z Panem Tadeuszem Adama Mickiewicza, które odbywały się w Polsce od początku lat 70.XX wieku. Ważnym motywem filmu jest uchod...

  Bibliotekarki to amerykański film dokumentalny z 2025 roku w reżyserii Kim A. Snyder. Dokument dotyka wciąż narastającego problemu wycofywania książek z bibliotek szkolnych w Stanach Zjednoczonych, który nasilił się w latach 2021-2025. Film ukazuje konflikt działającej w Stanach Zjednoczonych konserwatywnej organizacji politycznej Moms for Liberty, działającej od 2021 roku na rzecz praw rodziców w edukacji, z bibliotekarkami szkolnymi. Zarzewiem konfliktu są obecne w bibliotekach szkolnych książki dotyczące historii i praw mniejszości etnicznych i seksualnych. Bohaterkami filmu są bibliotekarki szkolne z różnych części Stanów Zjednoczonych, które z powodu wykonywanych obowiązków zawodowych narażają się na utratę pracy oraz odpowiedzialność karną za sprzeciw wobec wycofywania zakazanych książek. Niektóre z bohaterek chciały zachować anonimowość, jednak widzowie poznają losy kilku z nich znanych z imienia i nazwiska,   np.: Julie Miller, Amandy Jones, czy Marthy Hicks. B...

Poza kadrem to francuski film dokumentalny z 2026 roku w reżyserii Arnauda Alaina. Film przedstawia losy Dimitriego Jeana, młodego artysty-fotografa, który stopniowo traci wzrok. Dokument ukazuje działalność bohatera w ojczystym Paryżu i Nowym Jorku.  Reżyser filmu towarzyszy bohaterowi nie tyle w jego procesie twórczym, co w przygotowaniach do całkowitej utraty wzroku, podstawowego dla człowieka zmysłu. Obok twórczości i życia codziennego niepełnosprawnego artysty, wizualność i przewaga zmysłu wzroku we współczesnej kulturze to główne tematy dokumentu. Motyw ten wyłania się już w jednej z początkowych scen Poza kadrem , kiedy Dimitri ustawia do zdjęcia i fotografuje filmującego go w tym samym momencie reżysera. Metoda filmowania próbuje odtworzyć sposób widzenia tracącego wzrok fotografa, np. przez zmianę kolorystyki, czy zamazywanie konturów okolicy. Jest ona zbliżona do filmowania artystycznego. W zdjęciach wiele jest zbliżeń i ujęć zza pleców bohatera, co nadaje dokumentow...

  Mieczysław Karłowicz. Samotna wędrówka  to wyprodukowany w 2017 roku film dokumentalny o życiu i twórczości polskiego kompozytora Mieczysława Karłowicza (1876-1909), aktywnego na przełomie XIX i XX wieku. Film nakręcił Tomasz Knittel, doświadczony reżyser filmów dokumentalnych, w których największą grupę stanowią te,  przybliżające biografie artystów ( Dawid Podsiadło – dokumentalny , 2024), lub proces twórczy artystów niezawodowych ( Agonia, 2020). Bohater omawianego filmu - Mieczysław Karłowicz żył niespełna 33 lata. Jego życie, mimo że krótkie,  było jednak aktywne i twórcze. Był on nie tylko wybitnym kompozytorem i dyrygentem, lecz także prekursorem fotografii i taternictwa. Narracja filmowa prezentuje wszystkie te dziedziny w sposób problemowy, a nie chronologiczny. Montaż filmu, za który odpowiedzialny był Rafał Baran jest dynamiczny. Zdjęcia autorstwa Macieja Puczyńskiego i współpracujących z nim operatorów,  kręcone przede wszystkim w planie ogólnym,...