Czytam kulturę i sztukę - strona kulturalna Kseni Lebiedzińskiej

Wysokie i niskie tony to nowy film Emmanuela Courcola znanego polskiej publiczności choćby z komediodramatu Komedianci debiutanci z 2020 roku,  opartego na podobnym pomyśle łączenia różnych grup społecznych i prób rozwiązania ich problemów przez kulturę i sztukę. W Komediantach debiutantach tym środkiem był teatr, jako przestrzeń wolności dla więźniów,  w Wysokich i niskich tonach jest to muzyka w robotniczym mieście na północy Francji w likwidowanej fabryce. W obu filmach, a szczególnie w Wysokich  i niskich tonach wyczuwalne są ambicje dramatu społecznego. Jednak głównym tematem nowego filmu Courcola są relacje rodzinne. Dwaj rozdzieleni w dzieciństwie bracia dowiadują się o swoim istnieniu, kiedy jeden z nich, chory na białaczkę słynny dyrygent Thibaut (w tej roli Benjamin Lavernhe) szuka dawcy szpiku. Jego odnaleziony brat Jimmy (w tej roli Pierre Lottin) okazuje się uzdolnionym puzonistą w marszowej orkiestrze prowincjonalnego miasta.  Wysokie i niskie tony wp...

27 lub 28 stycznia 2026 mija 2. rocznica śmierci Agaty Tomasiewicz (31.08.1991-27/28.01.2024), mojej przyjaciółki od czasów studiów na Wydziale Wiedzy o Teatrze im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Znałyśmy się od 2011 roku, czyli trzynaście lat. Agata była świetną redaktorką i przenikliwą publicystką kulturalną, związaną zawodowo z miesięcznikiem „Teatr”. Osobą ciekawą świata i znakomitą rozmówczynią. Brakuje mi jej wiedzy, wspólnych spotkań i naszych inspirujących rozmów. Teksty Agaty i o Agacie z miesięcznika „Teatr”  można czytać tutaj: https://archiwum.teatr-pismo.pl/?s=Agata+Tomasiewicz Nasze wspólne zdjęcie z wakacji. Lublin, lipiec 2022. Fot. Agata Tomasiewicz. Agata w okularach przeciwsłonecznych   

  Hamnet to najnowszy film Chloé Zhao, nagradzanej reżyserki chińskiego pochodzenia, pracującej w Stanach Zjednoczonych i Europie,  znanej z dramatów o tematyce społecznej (choćby Nomadland z 2020 roku). Swoim najnowszym filmem Zhao wpisała się w bogatą filmografię utworów o tematyce Szekspirowskiej. Film powstał na podstawie powieści Hamnet autorstwa Maggie O'Farrell, opowiadającej o rodzinnym życiu Williama Shakespeare’a i mierzeniu się rodziny ze stratą syna.   Hamnet ma trzy główne tematy. Poza wątkami rodzinnymi biografii Williama Shakespeare’a i okolicznościami, które doprowadziły do powstania tragedii Hamlet są nimi ludzkie emocje, które nie zmieniają się mimo upływu stuleci, a także podejście człowieka do śmierci. Bohaterowie filmu żyją w jej cieniu. Śmierć w Hamnecie nie jest  czymś odległym, lecz jednocześnie film jest tak sugestywny, że wyprowadza nas ze współczesnego przekonania, iż w poprzednich epokach, ze względu na wielość zagrożeń i wysoką umier...

  Dzisiaj przypada 97.  rocznica śmierci Wandy Osterwiny (ur. 5/17 listopada 1887 r. w Wilnie zm. 22.01.1929 w Warszawie),  wszechstronnej aktorki, jednej z kluczowych postaci Reduty, działającego w latach 1919-1939 r. zespołu teatralnego, uznawanego za pierwsze polskie laboratorium teatralne. W pierwszych etapach swojej kariery była związana z amatorskim ruchem teatralnym w Nałęczowie. Zawodowo grała na scenach m.in. w Wilnie, Łodzi, Krakowie, i w Warszawie. W latach 20. XX wieku współpracowała z polską kinematografią. Spoczywa na Starych Powązkach w Warszawie. Idee Reduty i postać Wandy Osterwiny do dzisiaj inspirują badaczy i artystów.  Tegoroczna rocznica jest  pierwszą możliwością, kiedy mogę poinformować, że w  2026 roku realizuję projekt stypendialny w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zatytułowany "Książka poświęcona aktorce Wandzie Osterwinie - Aktorka i idea. Biografia Wandy Osterwiny (1887 1929)".  Źródło ilus...

Dzisiaj przypada rocznica urodzin Haliny Starskiej (właśc. Heleny Starkiewicz ; ur. 13 stycznia 1888 w Krakowie)  – aktorki teatralnej i filmowej, m.in . grającej w łódzkich zespołach prowadzonych przez Aleksandra Zelwerowicza w latach 1908-1911 oraz współpracowniczki Mieczysława Limanowskiego w jego teatralnych projektach w latach przed założeniem Reduty. Od sezonu 1926/1927 była aktorką Teatru Miejskiego im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.  W latach dwudziestolecia międzywojennego (ściślej 1929-1933) Halina Starska była dyrektorką teatru dla dzieci i młodzieży „Jaskółka”, występuje na kartach niedawno wydanej książki Barbary Michalczyk Od edukacji do eksperymentu. Dyrektorki warszawskich teatrów dla robotników w II RP (Warszawa, 2025) Ponadto w zbiorach Ninateki zachował się krótki fragment filmu fabularnego pt. Szpieg w reżyserii Aleksandra Hertza (1915) z jej udziałem, który nie tylko daje wgląd w fabułę filmu, ale też przekazuje emocje, jakie wywoływał ten obraz. Można...

  Ścieżki życia to debiutancki, pełnometrażowy film fabularny Marianne Elliott , brytyjskiej reżyserki, która pochodzi z klanu angielskich aktorów – jej dziadek to Esmond Knight, znany m.in.   z drugoplanowej roli w serialu BBC   Ja,   Klaudiusz z lat 70. XX wieku. Artystyczne i rodzinne korzenie reżyserki są wyczuwalne w jej najnowszym obrazie. Film jest ekranizacją książki z gatunku literatury faktu pt.   Słone ścieżki autorstwa Raynor Winn. Książka opisuje losy małżeństwa Raynor (w filmie tę rolę gra Gillian Anderson)   i Motha (w filmie – Jason Isaacs)   Winn , które w cieniu utraty domu i źródła utrzymania,   oraz choroby Motha, wyruszyło w roczną, pieszą wędrówkę wzdłuż brytyjskiego wybrzeża najdłuższym szlakiem pieszym Wielkiej Brytanii (South West Coast Path o długości ponad 1000 kilometrów) z Somerset do Dorset, przez Devon i Kornwalię. Ścieżki życia scenariuszowo są dobre – przed bohaterami piętrzą się przeszkody, następują między n...

  6 stycznia 2026 roku minęła 150. rocznica urodzin Mieczysława Limanowskiego – barwnej i zasłużonej postaci kultury i nauki polskiej przełomu XIX i XX wieku. Mieczysław Limanowski urodził się 6 stycznia 1876 we Lwowie w rodzinie Bolesława Limanowskiego (1835-1935) i Wincentyny z Szarskich Limanowskiej (zm.1885). Mieczysław Limanowski był geologiem,  badaczem tektoniki Tatr, a także, jak podaje profesor Maria Kalinowska w swoim artykule Profesor Mieczysław Limanowski o Wilnie i dziedzictwie kulturalnym Wielkiego Księstwa Litewskiego, jednym z prekursorów  geografii kulturowej i semiotyki miasta. Przypuszczalnie, jak wynika z badań Józefa Szczublewskiego od 1914 roku datuje się znajomość Mieczysława Limanowskiego z Juliuszem Osterwą, z którym geolog będzie współtworzył Redutę -  zespół teatralny i pierwsze polskie laboratorium teatralne. Z okazji tej rocznicy zachęcam do lektury kilku tekstów: 1.       Wspomnianego już artykułu Marii Kalinowskie...

  Wystawa Czarny karnawał . Ensor/Wojtkiewicz w Muzeum Narodowym w Warszawie jest   prezentacją dzieł dwóch artystów działających na przełomie XIX i XX wieku – belgijskiego malarza Jamesa Ensora (1860-1949) i polskiego malarza i grafika Witolda Wojtkiewicza (1869-1909). Ensor i Wojtkiewicz działali w tej samej epoce, choć nigdy się nie spotkali, a kuratorzy wystawy (Joanna Kilian, Agnieszka Lajus, Kamilla Pijanowska-Badysiak z Muzeum Narodowego w Warszawie oraz Herwig Todts z Królewskiego Muzeum Sztuk Pięknych w Antwerpii podkreślili w materiałach promocyjnych ekspozycji „wspólnotę postaw wobec rzeczywistości” obu artystów. Głównym motywem tematycznym wystawy jest tytułowy karnawał. Wiele obiektów i dzieł prezentowanych na wystawie odsyła do tematyki teatralnej i cyrkowej, która mocno łączy się z zasadniczym tematem. Wystawa zajmuje sześć sal Muzeum Narodowego. Nie jest prosto się po niej poruszać. Ma ona swoje zakamarki, co prowadzi do tego, że łatwo pominąć niektóre sale, np...

  Burza śnieżna w Bostonie… to ostatnia książka Piotra Wierzbickiego (1935-2025), polonisty, dziennikarza i krytyka muzycznego, autora takich książek jak np.  Życie z muzyką (1993) ,   Boski Bach (2014) , Nieboski Chopin (2015), Jak słuchać muzyki (2016) . Data wydania omawianej książki zbiegła się z jubileuszem 90. urodzin autora. Publicysta zmarł jednak kilka tygodni później (w listopadzie 2025). Burza śnieżna w Bostonie… z podtytułem Powrót do „Życia z muzyką” jest nowym, przejrzanym i poszerzonym o nowsze teksty wydaniem książki Wierzbickiego pt. Życie z muzyką, która ukazała się po raz pierwszy w 1993 roku. Zawiera, zgrupowane w trzy części,  teksty o muzyce poważnej, dotyczące różnych zjawisk związanych z tą sztuką. Autor skupił się w niej przede wszystkim na opisie procesu słuchania i analizie poszczególnych utworów, sięgając po wiadomości biograficzne o kompozytorach, tylko wówczas, gdy uznał taki zabieg za konieczny. Jednocześnie jest to książka silnie aut...