Czytam kulturę i sztukę - strona kulturalna Kseni Lebiedzińskiej

  Psychobiografia to zarówno dyscyplina zakładająca badanie biegu życia ludzkiego przy pomocy teorii psychologicznych i metod z dziedziny psychologii, jak i gatunek literacki. W naszych czasach,  kiedy dostęp do wiedzy psychologicznej jest powszechny, a niektóre teorie na przykład te dotyczące  osobowości zyskały popularność, można odnieść wrażenie, że również psychobiografia jest nowinką lub modą.  Nie jest to jednak zjawisko nowe. Początki tej metody badawczej i gatunku literackiego sięgają pierwszej dekady XX wieku i czasów wyłaniania się psychologii jako odrębnej dyscypliny naukowej. Pierwszym psychobiografistą był polski filozof i psycholog Władysław Witwicki. Jego psychobiografia Sokratesa napisana jako wstęp do Uczty Platona, wydanej we Lwowie w 1909 r., o rok wyprzedziła pisaną tą samą metodą pracę Sigmunda Freuda na temat Leonarda da Vinci. Swoisty metodologiczny renesans psychobiografii w Polsce, jaki można zaobserwować w ciągu kilku ostatnich dekad, zawdzi...

 Około połowy marca do dystrybucji trafił Dziennik 1934-1935 Juliusza Osterwy w opracowaniu Wandy Świątkowskiej. To skarbnica wiedzy dla badaczy życia i twórczości Juliusza Osterwy i innych artystów/artystek dwudziestolecia międzywojennego oraz szerokiego grona wielbicieli obyczajowości II RP. Ze względu na to, że moje nazwisko występuje na kartach tej książki (w podziękowaniach) i mam w jej powstawaniu  swój skromny udział, nie zamieszczę na stronie pełnej recenzji. Rozważam jednak inną formę obecności tej książki na blogu. Pomysł jednak jeszcze musi dojrzeć. 

  Dzisiaj, 19 marca (wg nowego stylu) przypada 152. rocznica urodzin Mikołaja Bierdiajewa.   Bierdiajew urodził się w Kijowie w roku 1874 w arystokratycznej rodzinie o korzeniach rosyjskich, francuskich i polskich. Bierdiajew jest jednym z najważniejszych prawosławnych filozofów XX wieku.   Swoją myśl poświęcił problematyce twórczości, wolności i idei Bogoczłowieczeństwa, czyli wcielania boskiego pierwiastka w otaczający świat. Napisał 43 książki i 440 artykułów. Wybrane tytuły to: Sens twórczości (1915) , Nowe średniowiecze (1924) , Filozofia wolności (wyd. polskie w tł. Ewy Matyszczyk, 1995) , Autobiografia filozoficzna (1949).   Wybrane źródła: Filozofuj!, https://filozofuj.eu/filozofuj-z-kalendarium-224/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=filozofuj-z-kalendarium-224 [dostęp: 18 marca 2026] Filozofuj!, https://filozofuj.eu/filozofuj-z-kalendarium-164/ [dostęp: 15 marca 2026] M. Bierdiajew, Sens twórczości, przełożył Henryk Pap...

Z okazji przypadającej dzisiaj rocznicy urodzin Zygmunta Krasińskiego zachęcam do lektury mojej recenzji sprzed 13 lat (!) dotyczącej premiery Irydiona w reżyserii Andrzeja Seweryna Teatrze Polskim w Warszawie 29 stycznia 2013 r.  Co się przez ten czas zmieniło w mojej relacji z twórczością Zygmunta Krasińskiego?  Moja wiedza o poecie na pewno nie jest już tak szkolna, choć nadal wymaga pogłębienia. Szczególnie ważny w tym kontekście jest właśnie "Irydion", odkąd próbuję z zachowanych świadectw wyłuskać kształt roli Kornelii Metelli w wykonaniu Wandy Malinowskiej (Osterwiny) w łódzkim zespole Aleksandra Zelwerowicza w sezonie 1908/1909.  Link do recenzji: https://tiny.pl/snkdczqfj Pierwodruk noty na Facebooku: 19.02.2026, 11:05.

122 lata temu, 17 lutego 1904 roku,  w rodzinie prawosławnego kapłana o. Bazylego (św. kapłana-męczennika) i m. Olgi z domu Nowik urodziła się Ksenia Martyszówna,  polskiej publiczności zainteresowanej teatrem  muzycznym znana lepiej jako Xenia Grey – aktorka i śpiewaczka operetkowa. Występowała i reżyserowała na scenach Poznania, Lublina, Gliwic, Katowic i Warszawy.  Artystka zmarła 18 stycznia 2003 w Skolimowie, na kilka miesięcy przed kanonizacją męczenników Ziemi Chełmskiej i Podlaskiej, do których włączony został jej ojciec, św. Bazyli (Martysz). Spoczywa na Cmentarzu Prawosławnym na Woli w Warszawie. Wybrane źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Xenia_Grey Pierwodruk na Facebooku: https://tiny.pl/73jwdr92c [17.02.2025].  Źródło ilustracji: Narodowe Archiwum Cyfrowe. 

  Błękitny szlak  to najnowszy obraz brazylijskiego reżysera Gabriela Mascaro, którego dwa poprzednie filmy  Neonowy byk  (2015) i  Boska miłość  (2019) nie były szeroko dystrybuowane w Polsce. Filmy tego reżysera klasyfikowane są na portalach branżowych jako dramaty lub filmy science fiction. Twórczość reżysera można określić jako fantastykę socjologiczną.  W Błękitnym   szlaku obywatele Brazylii po 70.   roku życia odsyłani są na przymusową emeryturę w przeznaczonych dla nich koloniach. Tak działającemu systemowi próbuje przeciwstawić się Tereza (w tej roli Denise Weinberg). Bohaterka po odesłaniu jej z fabryki na emeryturę próbuje uniknąć czekającego ją losu, wyruszając w podróż łodzią przez Amazonię.   Wyprawa ta ma też inny cel: marzeniem Terezy jest lot samolotem,   jednak zwykły lot rejsowy w tym świecie nie jest możliwy dla osób starszych, ubezwłasnowolnionych i narażonych na ciągłe kontrole dokumentów.   Koncepcja ...

  Dzisiaj przypada 40. rocznica śmierci Hanny Małkowskiej (18.08.1903, Warszawa- 14.02. 1986, Łódź), aktorki teatralnej i filmowej, reżyserki, wykładowczyni,  wychowanki Instytutu Reduty, autorki wspomnień.  Hanna Małkowska występowała na scenach Warszawy, Torunia, Wilna, Częstochowy, Olsztyna, Kielc. Grała w filmach takich reżyserów jak Antoni Bohdziewicz ( Kalosze szczęścia , 1958)  i Stanisław Różewicz ( Wolne miasto , 1958 ; Głos z tamtego świata , 1962).  Napisała barwne wspomnienia z lat, w których była związana z Redutą: Wspomnienia z Reduty (Warszawa, 1960) oraz książkę obejmującą cały okres jej działalności artystycznej Teatr mojego życia (Łódź 1976).  Dużo miejsca poświęciła w nich Wandzie Osterwinie, charakteryzując również jej aktorstwo.  Aktorka zmarła w Łodzi.  Spoczywa na Starych Powązkach w Warszawie. Źródła: https://www.filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=115286 [dostęp: 14.02.2026] Źródło ilustracji: Wikipedia