Coś więcej niż podawanie książek. O „Bibliotekarkach” Kim A. Snyder

 

Bibliotekarki to amerykański film dokumentalny z 2025 roku w reżyserii Kim A. Snyder. Dokument dotyka wciąż narastającego problemu wycofywania książek z bibliotek szkolnych w Stanach Zjednoczonych, który nasilił się w latach 2021-2025.

Film ukazuje konflikt działającej w Stanach Zjednoczonych konserwatywnej organizacji politycznej Moms for Liberty, działającej od 2021 roku na rzecz praw rodziców w edukacji, z bibliotekarkami szkolnymi. Zarzewiem konfliktu są obecne w bibliotekach szkolnych książki dotyczące historii i praw mniejszości etnicznych i seksualnych.

Bohaterkami filmu są bibliotekarki szkolne z różnych części Stanów Zjednoczonych, które z powodu wykonywanych obowiązków zawodowych narażają się na utratę pracy oraz odpowiedzialność karną za sprzeciw wobec wycofywania zakazanych książek. Niektóre z bohaterek chciały zachować anonimowość, jednak widzowie poznają losy kilku z nich znanych z imienia i nazwiska,  np.: Julie Miller, Amandy Jones, czy Marthy Hicks.

Bibliotekarki ukazują jak jednostkowe historie odsłaniają szerszy problem społeczny. Akcja wycofywania książek z bibliotek szkolnych i opór bibliotekarek jest tylko pretekstem do ukazania upolitycznienia edukacji w Stanach Zjednoczonych,  oraz zarysowania konfliktów światopoglądowych na wyższych szczeblach amerykańskiej administracji.

Kim Snyder przeprowadza wywiady z bibliotekarkami. Towarzyszy bohaterkom podczas zebrań rad bibliotek i rad oświatowych szkół. Zdjęcia dokumentalne zestawiane są z materiałami telewizyjnych serwisów informacyjnych,  mediów społecznościowych, a także archiwalnych materiałów filmowych,  czy fragmentów dawnych filmów fabularnych. Dynamiczny montaż i bogactwo materiałów wizualnych buduje publicystyczną i zaangażowaną narrację dokumentu.

Film operuje wieloma kontekstami,  oraz ukazuje głębokie źródła konfliktu sięgające historii Stanów Zjednoczonych np. maccartyzmu, antykomunistycznej kampanii politycznej w latach 50.XX wieku. Obecny jest również kontekst palenia książek w Niemczech w 1933 roku. Opowieść snuta jest z perspektywy bibliotekarek, głos przedstawicielek Moms of Liberty jest stosunkowo słabo reprezentowany. Być może wynika to z niechęci członkiń organizacji do dialogu?

Bibliotekarki burzą stereotyp pracy w bibliotece jako zajęcia spokojnego. Głęboko dotykają problemów etyki zawodu. Dokument ukazuje nie tylko odpowiedzialność pracowników bibliotek za zachowanie dziedzictwa kulturowego, lecz także troskę bibliotekarza o pojedynczego czytelnika. W filmie niejednokrotnie padło sformułowanie, że „nieprawomyślne” książki  uratowały życie pozbawionej wsparcia bliskich młodzieży.

Bibliotekarki nie dają prostej odpowiedzi na postawione zagadnienie. Z jednej strony rodzice mają prawo do wychowywania własnych dzieci w wybranym systemie wartości, jednak z drugiej strony dążenia te nie mogą pozbawiać innych dostępu do idei lub głęboko wpływać na życie osobiste innych ludzi. Dokument Kim A.  Snyder,  pokazując problem lokalny uwrażliwia widza na uniwersalne zagadnienia dotyczące granic wolności i nie pozostawia publiczności obojętną.

Film prezentowany w ramach festiwalu 23. Millenium Docs Against Gravity. Seans 10 maja 2026 r. w kinie Iluzjon

Źródło ilustracji: Filmweb