Mieczysław Karłowicz – samotny wędrowiec kultury polskiej. Analiza filmu Tomasza Knittla

 Mieczysław Karłowicz. Samotna wędrówka  to wyprodukowany w 2017 roku film dokumentalny o życiu i twórczości polskiego kompozytora Mieczysława Karłowicza (1876-1909), aktywnego na przełomie XIX i XX wieku. Film nakręcił Tomasz Knittel, doświadczony reżyser filmów dokumentalnych, w których największą grupę stanowią te,  przybliżające biografie artystów (Dawid Podsiadło – dokumentalny, 2024), lub proces twórczy artystów niezawodowych (Agonia, 2020).

Bohater omawianego filmu - Mieczysław Karłowicz żył niespełna 33 lata. Jego życie, mimo że krótkie,  było jednak aktywne i twórcze. Był on nie tylko wybitnym kompozytorem i dyrygentem, lecz także prekursorem fotografii i taternictwa. Narracja filmowa prezentuje wszystkie te dziedziny w sposób problemowy, a nie chronologiczny. Montaż filmu, za który odpowiedzialny był Rafał Baran jest dynamiczny. Zdjęcia autorstwa Macieja Puczyńskiego i współpracujących z nim operatorów,  kręcone przede wszystkim w planie ogólnym,  sprawiają głębokie wrażenie. Film rozpoczyna się od prezentacji tła społecznego i roli Zakopanego w życiu kulturalnym Polaków na przełomie XIX i XX wieku. Następnie przechodzi do opisu fotograficznej pasji artysty, by w ostatniej części opowiedzieć o jego twórczości muzycznej. Na temat każdej z tych dziedzin wypowiadają się specjaliści. O taternictwie mówią ratownicy, przewodnicy górscy i publicyści (m.in. Beata Słama, Jan Krzysztof, Hubert Jarzębowski, Maciej Krupa).  O fotografii wypowiadają się fotograficy i teoretycy fotografii (np. Andrzej Zygmuntowicz, Tomasz Tomaszewski), o muzyce: dyrygenci i muzykolodzy (Antoni Wit, Łukasz Borowicz, Agnieszka Chwiłek, Leszek Polony i inni). Zabieg ten gwarantuje nie tylko obiektywizm i wiarygodność, lecz także wielowymiarowość tego filmowego portretu artysty. Wypowiedziom ekspertów towarzyszą dawne fotografie krajobrazowe, portretowe i rodzinne, fotografie wykonane przez kompozytora. Audiosferę filmu tworzy muzyka instrumentalna Karłowicza.

Film Tomasza Knittla rzetelnie ukazuje zarówno rolę Mieczysława Karłowicza w kulturze polskiej, jak i wpływ jego życia na przemiany społeczne. Drugie z wymienionych zagadnień widoczne jest szczególnie w omówieniu jego śmierci pod lawiną w Tatrach, której konsekwencją było unowocześnienie polskiego ratownictwa górskiego.

Doceniam film za wielość poruszonych w nim kontekstów historycznych i społecznych. Jednak moim zdaniem twórcy mogli więcej miejsca poświęcić analizie osobowości artysty. Mimo ostatniego zastrzeżenia Mieczysław Karłowicz. Samotna wędrówka w reżyserii Tomasza Knittla stanowi dobre wprowadzenie do indywidualnego odkrywania biografii kompozytora. 

Źródła fotografii: 1. TVP VOD, 2. Portret kompozytora, Wikipedia.