Wanda Malinowska-Osterwina i życie teatralno-literackie Nałęczowa na początku XX wieku. Relacja z kwerendy w Nałęczowie

 

Cel i kontekst wyjazdu

W dniach 21-25.04.2026 roku  w ramach realizacji projektu stypendialnego MKiDN "Książka poświęcona aktorce Wandzie Osterwinie - Aktorka i idea. Biografia Wandy Osterwiny (1887-1929)” byłam w Nałęczowie. 

                                         

Zrealizowano w ramach Stypednium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Kwerenda w muzeach literackich

Głównym celem wyjazdu było zapoznanie się z obiektami ze zbiorów tamtejszych muzeów literackich, oddziałów Muzeum Narodowego w Lublinie: Muzeum Stefana Żeromskiego oraz Muzeum Bolesława Prusa (w dniach 22-23 kwietnia 2026). Tematem kwerendy była działalność nałęczowskiego teatru amatorskiego w pierwszej dekadzie XX wieku, a więc w czasie kiedy w jego działaniach uczestniczyła Wanda Malinowska, późniejsza Osterwina.

Zapoznałam się z kilkunastoma obiektami, przede wszystkim fotografiami wnętrz i osób np. zdjęciem grupowym uczestników przedstawienia teatru ludowego, (sygn. MSŻ/1003/6/ML). Dzięki fotografii Adama Nagórskiego w roli (sygn.MBP/720/M/ML) dowiedziałam się, że w lipcu 1908, a zatem prawdopodobnie podczas pobytu Wandy Malinowskiej w Nałęczowie,  teatr grał Fircyka w zalotach Franciszka Zabłockiego,  i choć fotografia grupowa z tego spektaklu nie potwierdza udziału w nim Wandy Malinowskiej,  to rola Podstoliny znalazła się w późniejszym repertuarze aktorki.

                          

Muzeum Bolesława Prusa w Nałęczowie - miejsce udostępniania zbiorów

 

Analiza materiałów archiwalnych

Wiele obiecywałam sobie po zachowanych afiszach spektakli. Miałam nadzieję, że uzupełnię dzięki nim nałęczowski repertuar Wandy Osterwiny, jednak afisz z roku 1908 dotyczył spektaklu w wykonaniu teatru rzemieślników i nie zwierał nazwisk wykonawców, a inny obejmował już późniejszy zakres czasowy – dotyczył działalności teatru w roku 1918.

Źródła uzupełniające i konteksty historyczne

Zbiory Muzeum Stefana Żeromskiego i Muzeum Bolesława Prusa obejmują także regionalia.  Pomocne w zakresie ustalania repertuaru i historii koła dramatycznego w Nałęczowie były publikacje z czasopisma "Głos Nałęczowa" (np. artykuł B. Guzek „Teatr w Nałęczowie na przełomie wieków” z nr 17/2003), oraz książka Michała Tarki Dzieje Nałęczowa  - umożliwiająca wgląd w ideowe  spory uczestników nałęczowskiego życia teatralnego. Za sprawą wskazówek pracowniczek Muzeów zapoznałam się również ze zbiorami dotyczącymi historii Nałęczowa w Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej im. Faustyny Morzyckiej w Nałęczowie. Dokładna lektura broszurki ze zbiorów Biblioteki:  Tradycje teatralne Nałęczowa Marii Barbary Stykowej uświadomiła mi, że scenografem nałęczowwskiej Śmierci Ofelii Stanisława Wyspiańskiego z udziałem Wandy Malinowskiej w roli tytułowej był Juliusz Nagórski, późniejszy wybitny architekt i współpracownik Reduty w jej pierwszym okresie warszawskim.

 

Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Faustyny Morzyckiej w Nałęczowie

Wrażenia z pobytu i znaczenie miejsca

Poza tym, co było wartością dodaną,  podczas pobytu w Nałęczowie chłonęłam atmosferę miejsca, w którym siostry Wanda i Stanisława Malinowskie spędzały lato.

Nałęczów ponad 100 lat później mimo oczywistych zmian, komercjalizacji  i przyspieszenia tempa życia,  pozostaje spokojnym miastem, które sprzyja wyciszeniu, koncentracji,  i pracy twórczej.

Uczestnicy nałęczowskiego życia kulturalnego, ok. 1905 roku. Na zdjęciu m.in. Wanda Malinowska, Stefan Żeromski i Stanisława Malinowska, Źródło: https://www.polskieradio.pl/8/3669/Artykul/1790170,Naleczow-to-literacka-kolonia

Domek Grecki w Parku Zdrojowym, w którym rodzina Malinowskich zatrzymywała się na sezon letni, obecnie centrum diagnostyki obrazowej